Aşırı sıcaklar ziraî üretim için risk oluşturuyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) bünyesindeki Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S) tahliline nazaran, yüklü olarak artan fosil yakıt kullanımından kaynaklanan iklim değişikliği sebebiyle global sıcaklık artışı, 1991-2020 ortalamasına nazaran 2025’te 0,59 derece oldu.

Bu artış “dünyanın en süratli ısınan kıtası” olarak nitelendirilen Avrupa için ise 1,17 derece ölçüldü. Giderek artan global ısınma sebebiyle Avrupa’da sıcak hava dalgaları daha erken görülmeye başladı.

Mayısta olağandışı halde erken ve şiddetli olan sıcak hava dalgalarının akabinde, Avrupa son bir haftadır tekrar kavruluyor. Aşırı sıcaklar insan sıhhati için tehlike oluştururken, besin üretimini de olumsuz etkiliyor.

Avrupa Komisyonu ve milletlerarası tarım raporlarından derlenen bilgilere nazaran, azalan toprak nemi ve su gerilimi kışlık mahsullerde rekolte varsayımlarını aşağı çekiyor, global besin fiyatlarında yeni bir artış dalgası riskini beraberinde getiriyor.

Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC) tarafından yayımlanan son Avrupa Ürün İzleme (MARS) raporları, Batı, Orta ve Doğu Avrupa’da ilkbahar periyodunun kurak geçmesinin akabinde gelen erken sıcak hava dalgalarının toprak nemini kritik düzeylere düşürdüğünü ortaya koydu. Uzmanlar, El Nino anomalisiyle birleşen bu yüksek sıcaklıkların bitkilerin polenleşme devrini kısalttığını ve kök sistemlerini zayıflatarak randıman potansiyelini direkt baltaladığını belirtiyor.

En büyük darbeyi buğday alıyor

Sıcaklık artışından en fazla etkilenen eserlerin başında stratejik kıymete sahip tahıllar geliyor. AB bilgilerine nazaran, bu yıl Avrupa genelinde toplam tahıl üretiminin geçen döneme kıyasla yüzde 3,2 ila yüzde 4 gerileyebileceği iddia ediliyor. Bilhassa temel besin maddesi olan yumuşak buğday üretiminde yüzde 6,2’lik bir düşüş öngörülüyor.

Kuraklıktan en çok etkilenen bir öbür eser olan mısırda ise çiftçiler yön değiştiriyor. Fransa ve Balkanlar başta olmak üzere yüksek su gerilimi sebebiyle mısır ekim alanları daralırken, üreticiler suya daha güçlü olan ayçiçeği ve soya üzere alternatif eserlere yöneliyor. Avrupa’da ayçiçeği ekim alanlarında bu sebeple yüzde 14,5’lik artış kaydedildi.

Geçen yıl birinci olarak zirai don ve sonrasında yoğun kuraklık şartlarının yaşandığı Türkiye’de ise son devirdeki bol yağışlar buğday üretiminde yüzde 15 ile 22 arasında rekor bir randıman artışı getirdi.

Hayvancılıkta ısı gerilimi süt randımanını düşürüyor

Aşırı sıcaklar ziraî üretim kadar hayvancılık kesimini de yakından etkiliyor. Yüksek sıcaklık ve nem endeksinin yükselmesi sebebiyle çiftlik hayvanlarında “ısı stresi” baş gösterdi. Veteriner doktorlar ve hayvancılık birlikleri, sıcaklıklar sebebiyle yem tüketimi azalan süt ineklerinde süt randımanının kayda bedel oranda düştüğünü rapor ediyor.

Global ölçekte ise El Nino’nun vurduğu Akdeniz havzasındaki zeytinlikler ile Batı Afrika’daki kakao plantasyonlarındaki üretim krizleri, Avrupa pazarına direkt arz eksikliği ve yüksek fiyat olarak yansıyor.

Gıdada yeni fiyat şoku görülebilir

Tarımsal üretimde yaşanan bu tıkanıklık, global finans ve emtia piyasalarında da yakından takip ediliyor. Uluslararası tarım bankası Rabobank ve Dünya Bankası tahlilleri, düşüş eğilimine giren besin fiyatlarının tekrar yukarı yönlü bir baskı altına olduğunu gösteriyor.

Tarımsal üretimdeki bu daralmaya, üre gübresi fiyatlarında yüzde 46’yı bulan artış üzere yüksek girdi maliyetlerinin eklenmesi, maliyetleri direkt artırıyor. Aylık yüzde 46’lık ani sıçramalar üzere yüksek girdi maliyetleri de eklenince, maliyetlerin direkt tüketiciye yansıması kaçınılmaz hale geliyor.

Sıcaklıklar sebebiyle zayıflayan ziraî üretim, girdi maliyetlerindeki artış ve El Nino’nun tetiklediği eş vakitli eser kayıplarının global zincirde oluşturduğu baskılar, gelecek aylarda sonuncu fiyatları etkileyerek besinde yeni bir fiyat şokuna yol açabilir.

Her sıcaklık artışı randıman kaybına yol açıyor

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) İklim Değişikliği, Biyoçeşitlilik ve Çevre Ofisi Doğal Kaynaklar Uzmanı Hideki Kanamaru, AA muhabirine yaptığı açıklamada, aşırı sıcakların çiftçiler, balıkçılar, hayvancılıkla ve ormancılıkla uğraşanların neyi yetiştirebilecekleri, ne vakit çalışabilecekleri ve geçim kaynaklarının temelini oluşturan ziraî gelirleri dahil birçok alanda belirleyici hale geldiğini belirtti.

Aşırı sıcaklığın, dünyayı besleyen temel besin maddelerini şimdiden etkilediğini lisana getiren Kanamaru, “Küresel ortalama sıcaklıklardaki her 1 derecelik artışla, dört ana mahsul mısır, pirinç, soya ve buğday randımanında yüzde 6’ya varan bir düşüş gözlemliyoruz.” bilgisini paylaştı.

Kanamaru, çiftlik hayvanları açısından ise sıcak hava dalgalarının, verimliliği ve doğurganlığı düşürdüğünü ve ziyanlı böcek ve hastalıkların artmasına sebep olduğunu lisana getirerek, şu tabirleri kullandı:

“Sıcaklıklar, Amazon’dan Avrupa ormanlarına kadar orman yangınlarını körüklüyor. Üstelik bu tesir yalnızca karayla sonlu değil. Deniz sıcak dalgaları, global balıkçılık alanlarının yüzde 15’ini şimdiden etkilemiş durumda. Bu durum, 2013 ile 2022 arasında 5,6 milyon tonluk kayıp ve 6,6 milyar dolar ekonomik ziyana yol açtı. En önemli hasar, aşırı sıcaklığın kuraklık ve orman yangınları üzere öteki tehlikelerle birleştiğinde ortaya çıkıyor. Bunlar bir araya geldiğinde, mahsul kaybı, kurumuş otlaklar, besin güvensizliği ve tehlikeli çalışma şartlarıyla birebir anda karşı karşıya kalabiliriz. Avrupa’daki mısır üretimi, aşırı sıcaklık ve kuraklık sebebiyle şu anda daha yüksek risk altında olabilir.”

FAO’nun aşırı sıcağın tarıma tesirlerine ait global sentezinin bu tesirlerin tüm bölümlerde ve bölgelerde hissedildiğini gösterdiğini kaydeden Kanamaru, “Kanıtlar, aşırı sıcağın tarım-gıda sistemlerinin her alanında iz bıraktığını ortaya koyuyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Kanamaru, bu tesirlerin mahsul randımanlarında keskin düşüşlerden balıkçılık, ormancılık ve hayvancılığı etkilemeye kadar uzandığının altını çizerek, “Bölge bazında baktığımızda, aşırı sıcaklık, Güney Asya’nın esas tarım havzalarından Kuzey Afrika’nın tahıl ambarına kadar küçük ölçekli üreticileri vuruyor. Sıhhat ve gelirler üzerindeki birleşik tesir, ekseriyetle daha fazla maruz kalan ve ahenk sağlama seçenekleri daha az olan kırsal kısımdaki bayanlar ile fakir haneler üzerinde en ağır halde hissediliyor.” dedi.