NATO’da tarihi eşik: Ankara Zirvesi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

SETA Vakfı Savunma Araştırmacısı Rıfat Öncel, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin açıklamaları kapsamında Ankara Zirvesi’nin değerini kaleme aldı.

Ankara’da 7-8 Temmuz tarihlerinde düzenlenecek olan NATO Liderler Zirvesi, ittifakın değişim sürecinin kritik bir adımını teşkil edecek. Günümüz güvenlik ortamında NATO hem askeri hem de siyasal açıdan çeşitli sınamalarla karşı karşıya kalıyor. Yakın periyottaki savaşların karakteristiği, ittifakın askeri yeteneklerinin sorgulanmasına yol açarken, transatlantik bağlarda ortaya çıkan gerginlik ise müttefikler arasındaki siyasal dayanışmanın zedelenmesine sebep oldu.

Şubat 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı ile askeri yeteneklerin güçlendirilmesine çaba edilse de kelam konusu gayret hala kâfi düzeyde görülmüyor. Bunun yanı sıra Ocak 2025’te Donald Trump’ın ABD Başkanlığı vazifesini üstlenmesiyle, transatlantik ilgilerde dozu her geçen gün artan bir ayrışma oluşmuş durumda. Dolayısıyla, Ankara Zirvesi kelam konusu sorunların üstesinden gelinmesi konusunda kritik bir fonksiyon görecek.

NATO’da değişim ve Ankara Zirvesi’nin önemi

Geçtiğimiz yıllarda başlayan ve son bir yıldır sürat kazanan NATO’nun değişimi ve hatta dönüşümü tartışmaları Ankara Zirvesi’nin eşsiz bir kıymet kazanmasına sebep oldu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara Zirvesi için “Bence sahiden çok değerli, hatta tahminen Lahey Zirvesi’nden bile daha kıymetli.” sözlerini kullanırken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise açıklığa kavuşturulması ve çözülmesi gereken sorunların olduğuna dikkat çekerek bu doruğun tarihin en önemli zirvesi olabileceğini tabir etti.

Tüm bunların arkasında ittifakın değişen güvenlik ortamına karşı adaptasyon sürecinde yatan dinamikler yer alıyor. Geçtiğimiz yıl Lahey Zirvesi’nde savunma harcamalarının başka safi yurtiçi hasılaya (GSYH) oranla yüzde 5’e çıkarılması üzere değerli kararlar alındı. Ancak artık müttefiklerin sadece savunma bütçelerini yükseltmeleri kâfi görülmüyor, birebir vakitte direkt olarak muharip yeteneklerin güçlendirilmesi bekleniyor. Hasebiyle, bu yılki dorukta NATO’nun daha yapısal dönüşümünü ilgilendirebilecek konuların yer alması beklenebilir. Bu durum en açık formda evvel ABD’li üst seviye yetkililerin, sonrasında ise Rutte’nin NATO 3.0 vurgularında görülmüştür.

NATO 3.0, ittifakın “gereksiz” vazife ve operasyonlardan fazla katı bir askeri güçle savunma ve caydırıcılığının sağlamlaştırılmasını niteliyor. ABD tarafı, buradaki zayıf halkayı Avrupa ve bilhassa Batı Avrupa olarak görüyor. Hasebiyle, NATO 3.0 bir yanıyla Avrupalı müttefiklerin ABD’ye gereksinim duymadan konvansiyonel savunma ve caydırıcılık kapasitesine ulaşmalarını temsil ediyor. Bu değişim yoluyla ABD, kıtadaki birliklerini çekebileceğini ve arka planda nükleer caydırıcılıkla desteklenen bir emniyet misyonu yürütebileceğini düşünüyor. Ankara Zirvesi, bu niyetler etrafında atılacak adımların kapsamının belirlenmesi ve yol haritasının çizilmesi bakımından kritik bir eşik potansiyeli taşıyacak.

Değişen NATO’da Türkiye nerede konumlanıyor?

Geçtiğimiz yıllarda gerek Rusya-Ukrayna Savaşı gerekse de Orta Doğu’daki istikrarsızlıklar Türkiye’nin NATO içindeki pozisyonunu yükseltirken, Avrupa güvenliği içinde oynaması beklenen rolü de artırdı. Steadfast Dart-26 üzere tatbikatlara yüksek profilli iştirak, NATO müttefikleri topraklarında başta mühimmat bölümü olmak üzere savunma üretim sınırlarının açılması, birçok Avrupalı müttefikle derinleşen savunma sanayii işbirliği ve genel manada Türkiye’nin ulusal savunma yatırımlarındaki artış bu değişimi karakterize eden ögeler arasında bulunuyor.

Türkiye ulusal ölçekte gerçekleştirdiği askeri modernizasyon ile NATO gayeleriyle ahenk içinde. Türkiye’nin savunma harcamaları halihazırda yüzde 2,33 civarında seyrederken Lahey’de 2035 yılı için verilen yüzde 5 savunma harcaması amacına daha kısa müddette ulaşılması bekleniyor. Tekrar kritik bir gösterge olan ekipman harcamalarında da durum benzeri formda bulunuyor. NATO, 2014’te savunma harcamaları kapsamında yüzde 20 ekipman alımı hissesi hedeflerken, Türkiye’nin savunma harcamaları içindeki ekipman harcaması hissesi 2014 ile 2025 arasında yüzde 25’in altına hiç düşmedi.

NATO maksatlarıyla paralel olarak Türkiye’nin atılım yaptığı öteki gösterge savunma sanayiindeki gelişim oldu. Birçok NATO müttefikinin Şubat 2022’den bu yana savunma üretimindeki eksikliklerini görmesiyle Türk savunma sanayiinin Avrupa ve Kuzey Amerika’ya ihracatı artarken firmalar arasında , stratejik seviyede işbirliği muahedeleri imzalandı. Genel Sekreter Rutte, Türkiye’nin savunma sanayii ekosisteminin büyüklüğünden bahsederken, bu ihtilalin tüm müttefiklerin güvenliği için müspet bir öge olduğunu vurguladı. [1] Bu anlamda, Ankara Zirvesi kapsamında düzenlenecek olan İttifakın tarihindeki en büyük sanayi toplantısı olan NATO Zirvesi Savunma Sanayii Forumu 2026 özel bir değer taşıyor. Forum kapsamında on milyarlarca dolar kıymetinde savunma kontratlarının imzalanması bekleniyor. Tüm bu gelişmeler savunma sanayii ögesinin NATO nezdinde stratejik bir faktör haline geldiğini gösterir niteliktedir.

Sonluluklar ve gereklilikler

Ancak tekrar de dönüşen NATO’nun Türkiye için yeni sınamalar ortaya çıkarma riski görmezden gelinemez. NATO 3.0 kapsamında ittifakın Avrupa sütununun güçlenmesi dilek edilmekle birlikte, bunun metodu konusunda farklılaşmalar bulunuyor. Avrupa Birliği (AB) sistemlerinde Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin (GKRY) vetoları ve kanunlara ekledikleri ek maddeler, Türkiye ile AB arasındaki savunma işbirliğinin gerçek potansiyeline ulaşmasını engelliyor. Ankara Zirvesi’nde müttefikler arasında siyasal dayanışmanın artırılması beklense de bahsedilen durumda bir durum değişikliği ihtimali gerçekçi değil. Bu durumda, halihazırda birçok Avrupa ülkesiyle değerli savunma işbirlikleri bulunan Türkiye’nin bu bağları daha da derinleştirmesi ve ABD ile arasındaki savunma tedarik sorunlarını çözmesi beklenecektir. ABD Yönetiminin yakın vakitte F110 motorlarının satışını Kongre’ye bildirmesi bu yönde müspet bir adım olmuştur.

Sonuç olarak, Ankara Zirvesi, NATO’nun içinden geçtiği değişim sürecinin kritik bir adımını teşkil ederken birebir vakitte önümüzdeki sürece dair yol haritasının netleştirilmesi bakımından bir fonksiyon taşıyacak. Bu kapsamda, askeri yeteneklerin güçlendirilmesine ve finansal kaynakların muharip kabiliyetlerdeki artışa yönelik kullanılmasına dair barizleşen fikrin tepede değerli bir yer kaplaması beklenecektir. Başka taraftan ittifak için artık stratejik bir öge haline gelen savunma sanayii faktörü kapsamında Türkiye, etkin ve şekillendirici bir oyuncu olarak konumlanacaktır.