Sinsi tehlike: Toplumsal medya bağımlılıkların kapısını aralıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Dijitalleşmenin süratle artmasıyla toplumsal medya kullanımı günlük hayatın ayrılmaz modülü haline gelirken, bu durum beraberinde bağımlılık riskini de gündeme getiriyor.

Bilhassa gençler ortasında yaygınlaşan ağır toplumsal medya kullanımı, ruhsal ve toplumsal tesirlere de neden olabiliyor.

Uzmanlar, toplumsal medya kullanımının artmasıyla bağımlılık riskinin yükseldiğine, bunun öbür bağımlılık cinslerini de tetikleyebileceğine dikkati çekerek, toplumsal medyanın sırf ferdî değil, toplumsal seviyede de çeşitli riskler barındırdığına işaret ediyor.

Türkiye Yeşilay Cemiyeti Akademi Yöneticisi Hakan Çetin, Yeşilay’da bağımlılığın önlenmesine ait çalışmalar yürüttüklerini, dünyadaki bağımlılık datalarına bakıldığında Türkiye’nin ortalamanın üzerinde çıktığını söyledi.

Türkiye Yeşilay Cemiyetinin “Türkiye Toplumsal Medya Araştırma Raporu”na değinen Çetin, toplumsal medyanın başka bağımlılık çeşitlerini tetikleyici bir tesiri olduğunu belirterek, şunları kaydetti:

“Sosyal medya bağımlılığı şimdi literatürde tanımlanmış net bir bağımlılık çeşidi değil. Dijital oyunlarla ilgili bağımlılıklar var, kumar bağımlılığı var, internetle bağlantılı bağımlılıklar üzerine konuşuluyor lakin toplumsal medya, net bir bağımlılık çeşidi olarak şimdi tanımlanmış değil. Dünyada haftada ortalama 19 saatlik bir kullanım verisi olmasına karşın Türkiye’de bu haftalık kullanım verisinin 25 saat olduğunu görüyoruz. Hasebiyle bu da bize Türkiye’de sorunlu kullanımın daha yüksek olduğunu gösteriyor.”

Çetin, raporda toplumsal medyanın öteki bağımlılıklar açısından riskli olabildiğini gösteren bir araştırma bulgusunu sunduklarını ve bunun dikkat alımlı olduğunu vurgulayarak, “Sosyal medyanın daima kendi riski üzerinden mevzu anlatılıyor. Biz bu raporda birinci kez farklı bir bahis olarak toplumsal medyanın tütün, alkol, uyuşturucu ve kumarla ilgili riskini ortaya koymuş olduk. Beşerler toplumsal medyada dolaşarak, birtakım sorunlar yaşadığı üzere karşısına çıkan reklamlar, özendirme faaliyetleri, satış eserleriyle birlikte tütün, alkol, uyuşturucu husus ve kumara maruz kalarak aslında oraya yanlışsız bir istikametlenme sergiliyorlar.” tabirlerini kullandı.

“Çok önemli bir dijital okuryazarlık eğitimine muhtaçlık olduğunu söyleyebiliriz”

Yeşilay ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen bağımlılıkla çaba eğitimlerine değinen Çetin, 2014’ten bu yana Türkiye Bağımlılıkla Çaba Eğitim Programı, 2019 yılından beri de Okulda Bağımlılığa Müdahale Eğitim Programı ile Ömür Hünerleri Eğitimi üzere birtakım eğitimler gerçekleştirildiğini anlattı.

Çetin, “Ancak geldiğimiz noktada çok önemli bir dijital okuryazarlık eğitimine muhtaçlık olduğunu söyleyebiliriz. Bilgilendirme ve farkındalık kazandırma üzerine duruyoruz. Bu raporda bizim önerdiğimiz değerli şeylerden bir tanesi, hayat maharetlerinin geliştirilmesi. Zira raporda da göreceğiniz üzere bireyler hislerini, gerilimlerini uygun yönetemiyorlarsa bu toplumsal medyada kalma müddetlerini çok önemli olarak etkiliyor.” diye konuştu.

Çetin, toplumsal medyaya yönelmenin temel nedeninin tespit edilmesinin kritik olduğunu vurgulayarak, “Çoğunlukla gençlerin, yetişkinlerin cümbüş maksatlı, daha keyifli hissetmek için kendilerinin vakitlerini daha uygun kıymetlendirmek, boş vakitlerini pahalandırmak için toplumsal medyayı kullandıklarını görüyoruz. Yani aslında toplumsal medyayla ilgili değil, toplumsal medyaya iten nedenlerle ilgili, bunu tespit ederek oraya dönük çalışmaların yapılması daha kritik görünüyor.” halinde konuştu.

“Bağımlılık düzelebilen bir hastalık”

YEDAM’da Uzman Klinik Psikolog Tülin Güler de dünya genelinde ortalama haftalık internet, toplumsal medya kullanım mühletinin 19 saatken, Türkiye’de bu oranın 25 saati bulduğunu anlatarak, “Bize başvuran danışanlarımızın kullanım sıklığına baktığımız vakit internet bağımlılığının yanı sıra yüzde 30 kumar, yüzde 20 ise tütün ve alkolle ilgili içeriklere de maruz kalmaktadırlar. Bu noktada bu şahısların öteki bağımlılık tiplerine de açık olması açısından risk oluşturmaktadır.” dedi.

Toplumsal medyanın temelde beynin haz bölgesi üzerinde tesirli olduğunu, bu tesirin dopamin, serotonin ile endorfin üzere hormonların salgılanmasına yol açtığını belirten Güler, “Kişi, his düzenleme aracı olarak toplumsal medyayı kullanmakta. Kısa vadede aslında rahatlama sağlarken uzun vadede birçok ruhsal sorunlara yol açabiliyor. Bunlardan kimilerini sayacak olursak depresyon, öfke, tasa, anksiyete, asosyal olmak, özgüven sorunları üzere problemlere neden olmakta.” bilgisini verdi.

Güler, toplumsal medya kullanımının dikkat müddetini kısaltabildiğini, odaklanma, motivasyon ve uyku sorunlarına yol açabildiğini, bunun sonucunda akademik muvaffakiyet ile toplumsal alakalarda bozulmaların olabildiğini vurguladı.

Kişinin kendinde toplumsal medya bağımlılığı olup olmadığını gözlemleyebileceğini lisana getiren Güler, “Sıklıkla kullanma durumu mevcutsa, başarısız bırakma teşebbüsleri varsa, kullanmadığı vakitlerde ağır bir mahrumluk, depresyon, telaş, telaş hissediyorsa, olumsuz hislerden kaçmak hedefiyle interneti kullanım aracı olarak görüyorsa, okul, iş, aile hayatına olumsuz sonuçlar doğurmasına karşın bunu kullanmaya devam etme durumu varsa, bu saydıklarımdan en az birkaç tanesi varsa bireyde, internet bağımlılığı açısından bir riski vardır diyebiliriz.” diye konuştu.

Tülin Güler, kendisinde, ailesinde ya da etrafında toplumsal medya bağımlılığı gözlemleyen bireylerin yardım alabileceğini söz ederek, şunları kaydetti:

“Öncelikle bir yardım kuruluşundan, bir takviye merkezinden, YEDAM’dan dayanak alabiliriz. Boş vakit kıymetlendirme, aktiviteler, ilgi alanlarına yönlendirme desteklenebilir. Bağımlılık düzelebilen bir hastalık. Bu manada yakınınızda yahut kendinizde bu türlü bir sorun varsa hiç çekinmeden 115 üzerinden arayarak bizlerden takviye alabilirsiniz. Sürecimiz fiyatsız ve saklılık aslıyla işliyor. Yani burada konuşulan her şey odada kalmakta, rastgele bir yakınınızla, rastgele bir şahısla, kurumla paylaşılmamaktadır. Bu manada tasanız varsa kendiniz ya da bir yakınınız hakkında gidip bilgi alıp, takviye alıp başvurabilirsiniz.”

YEDAM’dan aldığı dayanakla toplumsal medya bağımlılığından kurtuldu

İstanbul’da yaşayan 36 yaşındaki D.S, Yeşilay Danışmanlık Merkezinden (YEDAM) aldığı dayanak sayesinde toplumsal medya bağımlılığından kurtuldu.

Evli ve 3 çocuk sahibi olan D.S, toplumsal medyayı herkes üzere gündemi takip etmek ve vakit geçirmek maksadıyla kullanmaya başladığını belirterek, “Zamanla fark ettim ki duygusal boşluklarımı doldurmak ve kendimi meşgul etmek için orada uzun saatler geçiriyordum. İçinde bulunduğum yalnızlık yahut boşluk anlarında, toplumsal medya adeta bir kaçış ve oyalama aracı haline gelmişti. Kendimi ekranın içinde kaybederken buldum.” dedi.

D.S, denetimden çıkma sürecinin 2025’in yaz periyodundan sonra başladığını, o devirde önemli bir ruhsal çöküş yaşadığını ve kendini yalnız hissettiğini söyleyerek, “Yalnızlık ve anlaşılmama duygusu, toplumsal medyada daha çok vakit geçirmeme yol açtı zira kimseyle bağlantı kurmak ya da bir şeyler paylaşmak istemiyordum. Başta bunun süreksiz bir durum olduğunu düşünsem de vakitle fark ettim ki kullanım müddetim giderek uzuyor, dış dünyaya karşı kendimi kapatıyor ve daha fazla yalnızlaşıyordum. Toplumsal medya, başlangıçta bir kaçış ve teselli aracı üzere görünse de aslında beni gerçek bağlardan uzaklaştırıyor, içsel yalnızlığımı derinleştiriyordu.” diye konuştu.

Kendini sık sık hatalı ve işe yaramaz hissettiğini lisana getiren D.S, “Ailemle daha kaliteli vakit geçiremiyorum. Bilhassa çocuklarımı toplumsal medya konusunda uyardığım şeyleri kendim uygulamadığım için onlara örnek olamıyorum ve bu tezatlık, onlara da bu alanı açmama sebep oluyor.” sözlerini kullandı.

“Bu sürecin bana çok yararı olduğunu düşünüyorum”

Yeşilay ile tanışma ve tedaviye başlama öyküsünü anlatan D.S, şunları kaydetti:

“Okul aile birliği lideriyim. Yeşilay takımı, internet kullanımıyla ilgili bir sunum için okula gelmişti ve orada farkındalık oluştu. Daha sonra kendim arayıp randevu oluşturdum ve sürece başladım. Birinci olarak toplumsal hizmet uzmanları ve psikologlarla görüştüm, çeşitli kurs tekliflerinde bulundular. Ben de gastronomi alanını seçerek sistemli halde kursa gitmeye başladım. Bu sürecin bana çok yararı olduğunu düşünüyorum ve kurumun çalışmalarını çok pahalı buluyorum.”

D.S, “Aslında kaçış olarak gördüğümüz bu bağımlılığın gerçek manada bir kaçış olmadığını fark ettim. Tersine yalnızlık, iletişimsizlik, hayattan kopma ve boşa geçen bir vakit haline geliyor. Gençlere şunu söylemek isterim: Hayatlarını boş geçirmemeleri, hoş anlarının kıymetini bilmeleri çok kıymetli. Bu farkındalığı kazandıkları an, karanlığa saplanmak yerine kesinlikle dayanak almalarını öneririm.” halinde konuştu.