Türkiye, Net yatırım ihraç eden ülke pozisyonuna geldi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’de son periyotta bozulan yabancı direkt yatırımlar görünümündeki bilakis tesir devam ediyor. 2024 yılı Şubat ve Mart aylarının akabinde Ağustos ayında ödemeler istikrarı hesabına nazaran Türkiye, net yatırım ihraç eden bir ülke oldu. Bu durum, gayrimenkul, tasfiye vb. tüm ögeler dahil Türkiye’ye 1 ayda gelen net yabancı direkt yatırım toplamından daha fazla meblağda yurt dışına direkt yatırım gitmesi manasına geliyor.

Ödemeler istikrarında bu biçimde yapılan hesaplamaya nazaran Türkiye hala yıllık ve periyotluk bazda yabancı direkt yatırımda fazla veren, yani gelen yatırımın, giden yatırımdan daha fazla olduğu bir süreci yaşıyor. Fiyat bakımından 4 milyar dolarlara kadar düşmüş olsa da fazlalık sürüyor lakin memleketler arası direkt yatırım hesaplama modelinde kullanılan netleştirmeler yapılmadan ve son devirde Türkiye açısından hem gelen, hem de giden gayrimenkul yatırımları dışarıda bırakılarak yalnızca “net sermaye” giriş-çıkışına bakıldığında, görünüm son 30 yılın en istikrarsız durumuna geldi.

Yabancı direkt yatırımlar ödemeler istikrarındaki netleştirmeler dışında, memleketler arası istatistiklerde, ülkedeki yerleşik şahısların (şahıs ve şirket) yatırım nitelikli olarak bulundukları ülkelerden öteki ülkelere yaptığı yatırımlardan izleniyor. Gayrimenkul alımları ve öteki sermaye olarak isimlendirilen kalemler dahil edilerek, ülkeye gelen ve giden yatırımlar -net varlık edinimi (giden), net yükümlülük oluşumu (gelen)- farkı olarak milletlerarası yatırımların fiyatı hesaplanıyor. Bunun içinde direkt ekonomik faaliyet için gelen yatırım ve tıpkı periyotta tıpkı nitelikteki yatırımlardan yapılan tasfiyeler netleştirilerek “sermaye” yatırımı hesaplanıyor ve milletlerarası standartlardaki yabancı direkt yatırım bu kalemde izleniyor. Ticaret Bakanlığı da istatistiklerinde gayrimenkul dahil edilerek net yükümlülük oluşumu altında bu kalem gösteriliyor.

1984 yılından bu yana en yüksek seviye
EKONOMİ’nin derlediği bilgilere nazaran, yabancı direkt yatırım istatistiklerinde, gayrimenkul ve öteki sermaye dahil edilerek bakıldığında (net varlık edinimi, net yükümlülük oluşumu) istatistiklerde gelen ve gideninin yer aldığı 1984 yılından bu yana, giden yatırımın, gelen yatırıma oranının en yüksek olduğu düzeylere ulaşıldı. 2023’ün tamamında, Türkiye’ye gelen her net 100 dolarlık yabancı direkt yatırıma karşılık, 55,99 dolar yurt dışına net direkt yatırım gitti. 2024 Ocak-Ağustos devrindeki 8 ayda ise gelen her 100 dolarlık yatırıma karşılık, 59,17 dolar yatırım yurt dışına yapıldı.

Gayrimenkul ve başka sermaye (ana şirketlerin yabancı ülkedeki kendi şirketine verdiği borç-kredi) dışarıda bırakılarak, tasfiye edilen yatırımlar da düşülerek net sermayeye bakıldığında ise giden yatırımın son periyotta gelen yatırımdan daha fazla olduğu görüldü. İstatistik data olan 1991 yılından bu yana birinci sefer 2023 ve 2024’te giden yatırım, gelen yatırımdan daha yüksek hale geldi. 2023’ün tamamında gelen her 100 dolarlık “sermaye” nitelikli net yabancı direkt yatırıma karşılık, Türkiye’den 103,61 dolar yurt dışına yatırım gitti. 2024 Ocak-Ağustos devrinde ise gelen her 100 dolarlık “sermaye” nitelikli yatırıma karşılık, 104,3 dolar yurt dışına yatırım yapıldı.

Gayrimenkul alımı artarak devam ediyor
Merkez Bankası, Temmuz ayından itibaren, 2017’den bu yana olan Türkiye’deki yerleşik şahısların yurt dışından aldığı gayrimenkullere yönelik meblağları da bilgi gayeli istatistiklere dahil etti. Daha evvel sektörel ayrımda, öteki gayrimenkul alım ve yatırımlarına yönelik olarak geniş tarifli datalar sektörel istatistiklerde yer alıyordu.

2024 Ocak-Ağustos periyodunda Türkiye’deki bireylerin gayrimenkul alımının meblağı, bir evvelki yıl tıpkı periyoda kıyasla yüzde 17,09 artarak 1 milyar 377 milyon dolara ulaştı. Türkiye’de yerleşik bireylerin yurt dışından aldığı gayrimenkulün fiyatı 2021’de 371 milyon, 2022’de 628 milyon dolarken, 2023’te sıçrama yaparak 1 milyar 782 milyon dolara ulaştı. 2024’te de bu fiyatın üzerinde oluşma ihtimali belirdi. Yıllıklandırılmış meblağda da 2024 Ağustos ayı itibariyle 1 milyar 983 milyon dolarlık gayrimenkul alımı yapıldı.

MEHMET KAYA / EKONOMİM