Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, denizlerdeki kritik geçiş noktalarının ehemmiyetini hatırlattı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’i, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si ve gübre ticaretinin yaklaşık 3’te 1’i, Basra Körfezi ile Umman Denizi ortasındaki Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a başlattığı hücumlar ve İran’ın misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı bu ülkelerle irtibatlı ticari gemilere fiilen kapatmasının akabinde, buradaki gemi trafiği sert biçimde düştü.

Global deniz ticaretinin en kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’nın fiilen devre dışı kalması, güç arzına yönelik tasaları artırdı ve büyük ekonomik kayıplara neden oldu.

Savaş devam ederken bir yandan da Hürmüz Boğazı’nın güvenliğinin sağlanmasına duyulan muhtaçlık, buradan taşınan enerjiyi kullanan ülkelere muhtemel seçeneklerini sorgulatırken, NATO üzere ittifaklar ortasında da fikir ayrılıklarına yol açtı.

Ayrıyeten Yemen’deki İran dayanaklı Husilerin 28 Mart’ta İsrail’e füze fırlatarak savaşa dahil olması, büyük nüfuza sahip oldukları Babül Mendeb Boğazı’nı gelecek günlerde nelerin beklediği konusunda soru işaretlerini artırdı.

Tüm bu gelişmeler, dünya sularındaki boğaz üzere doğal ve kanal üzere insan üretimi öbür kritik geçiş noktalarının bilhassa bölgesel ve global tansiyon ortamında kıymetine dikkatleri çekti.

Dünyada ticaret büyük oranda deniz yoluyla yapıldığı için bu geçiş noktalarındaki her cins aksama, önemli gecikmelere yol açarak daha uzun rotaların izlenmesini mecburî kılma ve maliyetleri artırma riski taşıyor.

Türk Boğazları, Karadeniz’in açık denizlerle tek bağlantısı

Karadeniz’i Marmara’ya ve Marmara’yı Ege’ye bağlayan İstanbul ve Çanakkale Boğazları, dünya deniz ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olmayı sürdürüyor.

Akdeniz ile Karadeniz ortasındaki tek deniz teması pozisyonundaki bu iki boğaz, Doğu Avrupa’nın büyük kısmını dünya pazarlarına açıyor ve global güç piyasaları için hayati kıymet taşıyan petrol ve doğal gazın geçişinde kullanılıyor.

Güçlü akıntılar, keskin dönüşler ve değişken hava şartları nedeniyle seyir bakımından dünyadaki en sıkıntı su yolları ortasında sayılan bu iki boğaz, tehlikeli yük taşıyan gemilerin yol açabileceği kazalara karşı da yasal düzenlemeler ve tedbirlerle korunuyor.

Türkiye’nin boğazlarındaki egemenlik haklarını belirleyen ve 1936’da yürürlüğe giren Montrö Boğazlar Kontratı de barış, savaş ve Türkiye’ye yönelik savaş tehdidi durumuna nazaran buralardan savaş gemilerinin geçişini düzenliyor.

Süveyş Kanalı ve onun inşasıyla ehemmiyet kazanan Babül Mendeb Boğazı

Afrika’nın en güneybatı ucu kabul edilen Ümit Burnu, bir vakitler Avrupa’dan Uzak Doğu’ya giden gemilerin uğrak noktasıyken, nakliye rotasını uzatması, değişken hava şartları ve dalgaların oluşturduğu tehlike nedeniyle ticari gemiler tarafından eskisi kadar tercih edilmiyor.

6x90">

Bugün Mısır sonlarında yer alan Süveyş Kanalı, 1869’da hizmete açılmasından bu yana Kızıldeniz’i, Akdeniz’e bağlıyor ve dünyanın en kalabalık geçitleri ortasında ön sıralarda yer alıyor.

Kanal, Avrupa ve Asya kıtaları ortasında Ümit Burnu’nu dolaşmadan yük taşınmasını ve deniz ulaşımını sağladığı için denizcilik bakımından değerli pozisyonda bulunuyor.

Bu kanaldaki aksamaların tesirinin son devirde hafızalarda en çok yer edinen örneklerinden biri, 400 metre uzunluğundaki bir yük gemisinin 2021’de kanalda sıkışarak geçiş yolunu kapatması oldu.

Geminin sıkışmasıyla kanalda uzun gemi kuyrukları oluştu ve ham petrol, LNG ve pek çok eser sevkiyatında aksamalar yaşandı. Bu süreçte Mısır’ın günlük yaklaşık 12-14 milyon dolar ziyana uğradığı, 6 gün süren tıkanmanın global ticarete verdiği günlük zararın ise 10 milyar dolar civarında olduğu belirtiliyor.

Süveyş Kanalı’nın inşa edilmesiyle Yemen ile Cibuti ortasındaki Babül Mendeb Boğazı da Akdeniz ile Doğu Asya ortasındaki ilişkinin ayrılmaz bir modülü haline geldi.

Hint Okyanusu ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan bu boğaz, Körfez ülkelerinden petrolün ve doğal gazın Avrupa’ya ulaştırılmasında kullanılıyor.

Husilerin, İsrail’in Gazze’deki taarruzlarına reaksiyon emeliyle İsrail temaslı gemileri maksat almasından ötürü bu boğazdaki gemi trafiğinin azalarak Ümit Burnu’na kayması, savaşa yeni katılan İran dayanaklı kümenin gelecek adımlarına yönelik merakı artırıyor.

Evvel kuvvetli inşaat, sonra tehditlerin gölgesinde Panama Kanalı

Atlas ve Pasifik okyanuslarını Orta Amerika’dan geçecek formda birbirine bağlayan Panama Kanalı da evvelden Güney Amerika’nın güney ucundaki Macellan Boğazı’dan geçilmesini gerektiren uzun ve tehlikeli rotaya alternatif olarak geliştirilen bir öbür insan üretimi proje olarak öne çıkıyor.

Saha çalışmalarına 1881’de başlanan proje, inşaatın zorlukları, salgınlar, zelzeleler üzere üst üste felaketlerle sekteye uğramasının akabinde 1904’te ABD tarafından üstlenildi ve kanal 1914’te hizmete açıldı.

Panama’nın 1999’da denetimini ABD’den büsbütün devraldığı kanal, ABD’nin doğu ve batı yakaları ortasındaki gemi ticaretini kısaltmasının yanı sıra Çin üzere güçler için stratejik bir nokta olarak kabul ediliyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci sefer misyona gelmesinden itibaren “Çin tarafından denetim edildiğini” sav ettiği kanalın idaresinin Panama’ya devredilmesini tarihi bir “hata” olarak tanımlaması ve geri alınması konusunda tehditlerde bulunması dünyanın dikkatini buraya çevirmişti.

En büyük petrol trafiği Malakka Boğazı’nda

Hint Okyanusu ve Pasifik Okyanusu’nu birbirine bağlayarak Orta Doğu’daki tedarikçiler ve Asya’daki alıcılar ortasında en kısa deniz yolunu oluşturan Malakka Boğazı, Endonezya, Malezya ve Singapur ortasında yer alıyor.

Boğaz, petrol transit hacmi açısından dünyadaki en büyük dar geçit olarak stratejik ehemmiyet arz ediyor.

Çin’de dönemin Devlet Başkanı Hu Cintao, 2003’te “Malakka İkilemi” biçiminde nitelendirdiği kavramla, “bazı güçlerin” bu boğazdaki “seyrüseferleri denetim etme çabalarına” karşı Çin için alternatif rotaların yokluğuna dikkati çekmişti.

Çin-Tayvan çekişmesinin ortasında Tayvan Boğazı

Çin’in kendi topraklarının kesimi olduğunu savunduğu Tayvan, 1949’dan bu yana fiili bağımsızlığa sahip olsa da ana karası ile ada ortasındaki ayrılık sürüyor.

Son yıllarda Tayvan üzerindeki askeri baskıyı artıran Pekin, adanın ana kara ile tekrar birleşmesi için gerektiği takdirde güç kullanımını dışlamayacağını vurguluyor ve her iki taraf da bölgede askeri tatbikatlar düzenliyor.

Tüm bu siyasi çekişmelerin gölgesinde ana kara ile ada ortasında kalan Tayvan Boğazı, global konteyner filosunun neredeyse yarısının ve gelişmiş yarı iletkenlerin geçiş noktası olarak vazife yapıyor.

Avrupa’nın kapıları: Cebelitarık Boğazı ve Danimarka Boğazları

İspanya ile Fas ortasındaki Cebelitarık Boğazı, Akdeniz’in Atlas Okyanusu’na açılan kapısı pozisyonunda.

Süveyş Kanalı’na giden gemiler için batı giriş noktası olan Cebelitarık Boğazı, ABD’yi de Akdeniz’e bağlaması bakımından İran’a akınlarda rol alan bir geçiş noktası oldu.

ABD donanmasına bağlı Gerald R. Ford uçak gemisi taarruz kümesi, 28 Şubat’taki birinci akından bir hafta evvel bu boğazdan geçerek Akdeniz’e ulaşmıştı.

Danimarka Boğazları diye isimlendirilen bir küme geçiş noktası da Baltık Denizi’ni Kuzey Denizi’ne bağlıyor.

Kuzey Avrupa’yı global pazarlara bağlayan Danimarka Boğazları, 2022’de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasından evvel Rusya’nın Avrupa’ya deniz yoluyla güç ihracatında kıymetli rol oynuyordu.